De invloed van bewerkingsprocessen op de voederwaarde is soms goed bekend en soms bijna niet.
Door een systeem voor voedselproductie circulair in te richten is er minder competitie tussen landgebruik voor voedsel en de productie van grondstoffen voor diervoeders. Dieren zouden vooral co-producten moeten consumeren. Dit verkleint de competitie tussen de productie van voedsel en voer. Het betekent misschien ook dat de beschikbaarheid van deze co-producten richting geven aan de voersamenstellingen van de toekomst.
Nieuwe grondstoffen
Het gaat hierbij om van oudsher bekende co-producten uit de industriële voedingsmiddelenindustrie en meer recent de biobrandstoffen. Ze ontstaan bij de productie van meer gezuiverde koolhydraten (bloem, zetmeel, suikers), industriële fermentatie en bewerking van oliezaden. Processen die voor een groot deel bijdragen aan het grote volume co-producten dat in diervoeders wordt verwerkt.
Volgens Bikker en Jansman (2023) volgt uit een EU-overzicht van de eiwitbalans dat de relatieve bijdrage van nevenproducten naar schatting
19 procent nevenproducten van de olieverwerking bedroeg en 12 procent van de verwerking van granen en suikerbieten. Een klein percentage (2 procent) was afkomstig van de voedingsmiddelenindustrie.
Voor een selectie van relevante nevenproducten en nieuwe producten (novel feed ingredients) in circulaire voersystemen is het noodzaak de belangrijke nutritionele kenmerken goed te kennen.
Meerdere ontwikkelingen zorgen ervoor dat de beschikbaarheid van co-producten lager zal worden. Maar ook dat de nutritionele waarde van deze producten lager wordt (zie het vorige artikel over circulaire grondstoffen in De Molenaar nr. 14).
Negatieve effecten voederwaarde
Productieprocessen waarbij co-producten vrijkomen worden geoptimaliseerd voor voedsel of brandstof en doorgaans niet voor het dier. Daarom hebben deze processen soms ook negatieve effecten op de voederwaarde. Hitteschade aan aminozuren met daardoor verlies van reactief lysine is eerder aangetoond in co-producten als schroten, gesproeidroogde melkproducten en bijproducten van de ethanolbereiding.
‘Anti-nutritionele stoffen, mycotoxinen en bepaalde pesticiden kunnen in co-producten in hogere gehalten voorkomen’
Anti-nutritionele stoffen
Van nature bevatten bepaalde grondstoffen anti-nutritionele stoffen, die door sommige bewerkingen in co-producten in hogere gehalten voorkomen. Dit heeft gevolgen voor voeropname, verteerbaarheid, etc.
Datzelfde geldt voor mycotoxinen en bepaalde pesticiden, van oorsprong aanwezig aan de buitenkant van de graankorrel/zaden. Ook deze stoffen kunnen zich concentreren in zemelen, DDGS of meelfracties na het fractioneren van grondstoffen, zoals bij de productie van zetmeel of olie. Ook is aangetoond dat er meer studies moeten komen naar mogelijke toxinen in afvalstromen (food waste) en eiwitten van waterplanten
(bijvoorbeeld microalgen) voordat deze veilig kunnen worden gebruikt in diervoeders.
Grote variatie voederwaarde
Er is een groot verschil tussen co-producten en de oorspronkelijke grondstoffen, zoals hele granen en peulvruchten. Bij co-producten is de variatie in voederwaarde veel groter door grote verschillen in processen en batches. Het is dus essentieel om op een adequate wijze de voederwaarde ervan te kennen en de veiligheid voor verwerking. Er komt dan ook zeker meer aandacht voor snelle, niet-destructieve manieren voor het bepalen van de voederwaarde. Tabelwaarden en regressievergelijkingen zijn niet altijd meer afdoende.
Technologische innovatie nodig
De diervoederindustrie en toeleverende industrie moet zich bij een circulair voedingssysteem beraden op een zo goed mogelijke benutting van de nevenproducten, door het gebruik van verschillende technologieën. Voedertechnologie wordt gebruikt om de kwaliteit van de nevenproducten te verhogen en zo de benutting van nutriënten van diervoeders te verbeteren. Het wordt belangrijk om vooraf het geheel van bewerkingen van een intact product te overzien en rekening te houden met het minimaliseren van risico’s die door al deze bewerkingen bij nevenproducten kunnen optreden.
We moeten dan dus op zoek naar meer duurzame alternatieven, waarbij diervoedergrondstoffen efficiënter kunnen worden (her)gebruikt voor een circulair voedingssysteem. Hierbinnen is de technologische innovatie essentieel. Er moeten dan nieuwe materialen en wellicht bewerkingsmethoden worden ontwikkeld om het gehele proces in deze keten circulair te maken. Die processen passen ook nog niet altijd in bestaande fabrieken. Veel is afhankelijk van individuele bedrijven in de sector, wie pakt wat aan? Alle mogelijkheden moeten worden geëvalueerd, blokkades van technologische dan wel van wettelijke aard moeten worden weggenomen en daar is kennis voor nodig.
Horeca-afval gaf in een recente studie goede resultaten in een dierproef op het gebied van technische resultaten en productkwaliteit.
Opwaarderen voederwaarde
Er zijn nogal wat potentiële bewerkingen van grondstoffen mogelijk om deze op te waarderen qua voederwaarde, soms met een vrij algemeen doel (hygiëneverbetering), soms met als doel een bewerking gericht op een echt specifiek nutriënt zoals celwanden of eiwitten. Bikker en Jansman noemen een aantal processen (zie tabel 1).
Al deze processen moeten natuurlijk in financiële zin rendabel zijn. Sommige processen zijn al behoorlijk uitgekristalliseerd, andere staan nog in de kinderschoenen. Daarbij: niet alles is nieuw. Ook in de jaren 80 en 90 is er veel onderzoek gedaan naar de effecten van bewerkingen van grondstoffen en bijvoorbeeld de mogelijkheden om buitenlandse sojaproducten te vervangen door Europese peulvruchten. Die kennis is ongetwijfeld terug te vinden. Nieuw is natuurlijk wel dat we het nu hebben over een meer totaalconcept van circulariteit.
Recent onderzoek naar bewerking
In handboeken en publicaties is veel terug te vinden over de gevolgen van bewerkingen op de voederwaarde van grondstoffen. De invloed van de in dit artikel genoemde processen op de voederwaarde is echter soms goed bekend en soms bijna niet. Het varieert nogal met de grondstof of het proces in kwestie.
In het verleden zijn veel onderzoekingen gewijd aan bijvoorbeeld het proces van fractioneren, terwijl het gebruik van schimmels voor de afbraak van celwanden meer iets is van de laatste jaren. Het is dan toch goed te constateren dat ook anno nu de aandacht voor dit type onderzoek niet verslapt. Vrij recent zijn artikelen verschenen over het gebruik van restaurant-afval (zie het kader Horeca-afval ) in diervoeders met aandacht voor de inherente risico’s. Ook het fractioneren van bepaalde grondstoffen heeft nog steeds aandacht, net als circulariteit, bewerkingen en effecten daarvan (zie het kader Interessante publicaties ).
‘Er moeten dan nieuwe materialen en wellicht bewerkingsmethoden worden ontwikkeld om het gehele proces in deze keten circulair te maken’
De aandacht voor mogelijkheden en risico’s van bewerkingen is goed. Het helpt om een visie te ontwikkelen, zodat een transitie naar een circulair voedingssysteem niet wordt gehinderd, maar ook om te bekijken waar we met dit systeem heen willen. Waar mogelijk, want met alleen nevenproducten gaan we niet iedereen kunnen voeden.
Interessante publicaties
- Bikker, P., Jansman, A.J.M., 2023. Review: Composition and utilisation of feed by monogastric animals in the context of circular food production systems, Animal, 100892.
- El Boushy, A.R.Y., van der Poel, A.F.B., 2000. Handbook of poultry feed from waste: processing and use. Kluwers Academic Publishers, 258 pp.
- Georganas et al., 2022. Redefining the future of catering waste application in animal diets. Anim. Feed Sci. Technol., 289, 115334.
- Nayan, N. et al., 2018. Variation in the solubilization of crude protein in wheat straw by different white-rot fungi. Anim. Feed Sci. Technol., 242, 135-143.
- Salazar Villanea, S., 2018. Of proteins and processing: mechanisms of protein damage upon rapeseed processing and their effects on nutritional value. PhD Thesis, Wageningen University.
- Uyeh, D.D. et al., 2021. Animal feed formulation: rapid and non-destructive measurement of components from waste by-products. Anim. Feed Sci. Technol., 274, 114848.
- Zijlstra, R.T., Beltranea, E., 2023. Ingredient fractionation for monogastric animal nutrition: the worth of sum of parts versus the whole. Anim. Feed Sci. Technol., 304, 115737.
Horeca-afval
Horeca-afval gaf in een recente studie (Georganas et al., 2022) goede resultaten in een dierproef op het gebied van technische resultaten en productkwaliteit. Bezorgdheid met betrekking tot ziekten maakt tot nu toe dat deze producten in de Europese Unie niet in diervoeders mogen worden verwerkt. Het artikel geeft een goed overzicht van methoden en risico’s van het gebruik van horeca-afval in varkens- en pluimveevoeders.
Risico’s van biologische gevaren kunnen worden gereduceerd door warmtebehandeling van horeca-afval, het voorkómen van kruisbesmetting tussen onbehandeld en behandeld afval en door het scheiden van dierlijke materialen op basis van diersoort. Om pathogene microorganismen af te doden zijn diverse opties aanwezig. Chemische gevaren omvatten onder andere zware metalen. Gaat het over bederf, dan moeten biogene aminen en vetperoxidatie worden geanalyseerd. Fysische gevaren bestaan bijvoorbeeld uit papier, metaal en plastic. Deze laatste kunnen met de hand of mechanisch worden verwijderd. Ten slotte moeten we rekening houden met het zoutgehalte.
Een warmtebehandeling van horeca-afval en goed management van het gebruik ervan kan leiden tot een voedermiddel dat voldoende veilig is. Dit is inmiddels mogelijk in landen als Japan en Zuid-Korea.











