Een microbioom is de verzameling microorganismen – bacteriën, virussen, schimmels, gisten, wormen – in een bepaalde omgeving, zoals het maagdarmkanaal. Tegenwoordig weten we dat het darmmicrobioom invloed heeft op heel veel processen in het lichaam (Figuur 1).

Robuust microbioom

Een robuust microbioom maakt planten en dieren beter bestand tegen invloeden van buitenaf, legt Gisle Vestergaard van Chr. Hansen uit. “Onder optimale omstandigheden groeien planten even goed in grond met of zonder microbieel leven. Maar bij droogte leggen planten in een steriele bodem eerder het loodje”, laat hij zien. Bij dieren met een stabiel, robuust darmmicrobioom (eubiose) is er sprake van microbiële diversiteit, met voldoende bacteriën die kortketenige vetzuren (SCFA) produceren.

Dan blijft de integriteit van de darmwand behouden en treedt er geen translocatie van bacteriën op. Als de microbiële balans verstoord is (dysbiose) neemt de diversiteit af, treffen we meer ontstekingsbevorderende micro-organismen aan in de darminhoud en kan de darmwand gaan lekken (leaky gut), met alle gevolgen van dien. Via de ‘gut-brain-microbiome axis’ (de darm-hersenen-microbioom-as) heeft het microbioom in de darmen invloed op gezondheid en welzijn: darmbacteriën die kortketenige vetzuren produceren reguleren het immuunsysteem en verhogen de serotonineproductie in de darm.

Serotonine stimuleert de darmmotiliteit en heeft positieve effecten op zowel de glucosehomeostase als het vetmetabolisme. Via het centrale zenuwstelsel beïnvloeden de serotonineniveaus in de darm de serotonineniveaus in de hersenen en dat heeft weer effecten op het gedrag, waaronder de eetlust.

Figuur 1. Het darmmicrobioom beïnvloedt alles.

Diversiteit

“Voor een robuust microbioom is de diversiteit van de micro-organismenpopulatie cruciaal”, vertelt Vestergaard. Daarbij maakt hij onderscheid tussen alfa-diversiteit (hoeveel verschillende bacteriën zijn er in een monster aanwezig) en beta-diversiteit (wat zijn de verschillen in microbioomsamenstelling tussen verschillende monsters binnen een groep; de uniformiteit).

De alfa-diversiteit wordt bepaald door twee kenmerken: het aantal verschillende bacteriën en de balans tussen de verschillende bacteriegroepen. In de darminhoud kunnen veel verschillende micro-organismen aanwezig zijn (een rijk microbioom), terwijl er tegelijkertijd een aantal soorten heel dominant is en andere soorten maar heel sporadisch worden gevonden (onbalans tussen soorten).

Stressinvloeden

De robuustheid van het microbioom wordt bepaald door genetica, leeftijd, jeugdervaringen, voeding en andere omgevingsfactoren. Onder vergelijkbare omstandigheden is het microbioom over het algemeen stabiel en robuust, legt Vestergaard uit. “Er is dan sprake van eubiose. Als er verstoringen optreden in de samenstelling van het microbioom (dysbiose), dan neemt de alfa-diversiteit af en neemt de beta-diversiteit toe.” Hij noemt dat, vrij naar Lev Tolstoj, het Anna Karenina-principe: ‘Alle robuuste microbiomen lijken op elkaar, elk dysbiotisch microbioom is dysbiotisch op zijn eigen wijze’.

Een Deens onderzoek heeft aangetoond dat het microbioom in het maagdarmkanaal van zeugen is gerelateerd aan het toomgewicht en het aantal gespeende biggen per zeug.

Vleeskuikens

Vestergaard illustreert dit met een onderzoek met vleeskuikens: op dag 37 werden de zwaarste en de lichtste kuikens geselecteerd en werd de samenstelling van hun darmmicrobioom bepaald. Bij de zwaardere dieren werd een hogere alfa-diversiteit gevonden. Dit kan worden beschouwd als een indicator voor een goede darmgezondheid en productiviteit. De uniformiteit van het microbioom was ook hoger bij de zwaardere kuikens; de variatie tussen individuen was kleiner, wat duidt op eubiose in de populatie.

Ook bevatte het microbioom van de zwaardere dieren meer SCFA-producerende bacteriën, oftewel meer anti-inflammatoire bacteriesoorten. Het aantal pro-inflammatoire species (pathogene bacteriën) was lager bij de zware dan bij de lichte kuikens. Vestergaard concludeert dat de zware dieren alle kenmerken van een robuust microbioom laten zien.

Een Deens onderzoek heeft aangetoond dat het microbioom in het maagdarmkanaal van zeugen is gerelateerd aan het toomgewicht en het aantal gespeende biggen per zeug. Het microbioom van zeugen op een bedrijf met goede productieresulten was uniformer en bevatte meer gunstige bacteriesoorten (Streptococcus alactolyticus, Lactobacillus reuteri) dan het microbioom van de zeugen op een minder goed presterend bedrijf. Een gezond, robuust microbioom wordt dus gekenmerkt door een hoge diversiteit, een hoge uniformiteit, een groot aandeel SCFA-producerende, anti-inflammatoire species en een laag aandeel pro-inflammatoire (pathogene) species.

‘Als er verstoringen optreden in de samenstelling van het microbioom, dan neemt de alfa-diversiteit af en de beta-diversiteit toe’

Bevorderen van een robuust microbioom

Dan is het natuurlijk de vraag hoe we de robuustheid van het microbioom kunnen bevorderen. Voor ons, mensen, helpt het om gevarieerd te eten, niet te veel bewerkte voedingsmiddelen, maar wel veel groente en fruit, regelmatig te bewegen en veel naar buiten te gaan, zegt Vestergaard.

In de veehouderij worden daarnaast goede resulaten bereikt met additieven, zoals organische zuren, essentiële oliën en probiotica. Onderzoek met vleeskuikens laat zien dat deze voertoevoegingen leiden tot hogere serotoninegehaltes en lagere corticosterongehaltes in het bloed op dag 40.

Met name het gebruikte probioticum (GalliPro Fit) had daarnaast positieve effecten op het gedrag en de zoötechnische resultaten van de vleeskuikens.

Deel dit artikel

Carolien Makkink