Het vaststellen van broeikasgasemissies op veehouderijbedrijven is nodig voor het adviseren over reductiemogelijkheden, voor de labeling van voedselproducten, voor nationale ‘broeikasgasboekhouding’ en in het kader van de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) van de Europese Unie.
In een webinar legde Koen Deconinck van OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) uit wat er allemaal komt kijken bij het bepalen van de broeikasgasemissies op primaire bedrijven. Welke gereedschappen en methodes zijn hiervoor beschikbaar?
Variatie geeft verwarring
De emissies op het veehouderijbedrijf hebben een grote invloed op de koolstofvoetafdruk (CFP) van agrifood-eindproducten, maar er is ook veel variatie. Bij herkauwers heeft methaan het grootste aandeel in de broeikasgassen, maar methaanemissie is moeilijk meetbaar op praktijkbedrijven. Daarom worden schattingen gemaakt, gebaseerd op het aantal koeien en een generieke emissiefactor (126 CH4/jaar voor melkvee; Tier1) of een meer gespecificeerde emissiefactor, die afhangt van de melkproductie (Tier2). Een nog gedetailleerdere methode maakt gebruik van extra gegevens over bijvoorbeeld voeropname, rantsoensamenstelling, productiesysteem en seizoen (Tier3).
Op bedrijfsniveau hangt de geschatte broeikasgasemissie sterk af van de gebruikte methode en dat heeft consequenties. Deconinck licht toe: “Het leidt tot verwarring bij boeren, consumenten en beleidsmakers. Ook de kosten lopen op als er verschillende methodes gebruikt (moeten) worden en het kan leiden tot onenigheid en barrières in de handel in agrofood-producten.”
‘Hoe voorkomen we verwarring bij schattingen op het primaire bedrijf?’
De vraag is dus: Hoe voorkomen we verwarring bij broeikasgasschattingen op het primaire bedrijf? En: Hoe zorgen we ervoor dat de in verschillende landen gerapporteerde koolstofvoetafdrukken onderling vertrouwd worden?
Bij herkauwers heeft methaan het grootste aandeel in de broeikasgassen, maar methaanemissie is moeilijk meetbaar op praktijkbedrijven.
Tools in database
De OECD brengt beleidsmakers en deskundigen samen om een antwoord te vinden op deze vragen. Het forum publiceert standaarden en richtlijnen, gebaseerd op actuele wetenschappelijke inzichten en methodes. Met on-farm rekentools en CFP-databases wordt uniformering en onderling vertrouwen in de keten bevorderd.
Verschillende landen spannen zich in om de versnippering in methodieken tegen te gaan. Vanuit overheden worden open source computercodes, rekenplatforms en/of publieke tools aangeboden, waarmee boeren en ketenpartners worden geholpen om broeikasgasemissies op boerenbedrijven betrouwbaar en consistent te schatten. De OECD brengt nu verschillende farm-level tools samen in een database. Deconinck deelt enige voorlopige resultaten uit deze inventarisatie. Later dit jaar volgt er een formele rapportage en wellicht een wetenschappelijke publicatie van de bevindingen.
Tweehonderd tools
Het aantal beschikbare tools nam sinds 2020 met bijna 90 procent toe tot een wereldwijd totaal van ongeveer tweehonderd, wat al aangeeft hoe relevant on-farm broeikasgasemissies zijn voor de gehele keten. “De meeste tools zijn specifiek ontwikkeld voor één land”, laat Deconinck zien. Ook valt op dat veel tools niet alleen rekening houden met de emissies op het primaire bedrijf (scope 1), maar ook met de schakels daarvoor en daarna (scope 2 en 3; kunstmest en diervoeders; verwerking van melk en vee tot bijvoorbeeld kaas en vlees). Deconinck juicht dit toe.
Verreweg de meeste tools maken gebruik van algemeen geaccepteerde standaarden (GHG-protocol, ISO, IPCC, National Inventory). Deconinck merkt wel op dat er verschillen in methodiek zijn tussen de verschillende tools: “Dat heeft als voordeel dat tools van elkaar kunnen leren en dat ontwikkelaars met elkaar in gesprek kunnen over de gemaakte keuzes.” De OECD bekijkt of er ‘best practices’ geformuleerd kunnen worden voor on-farm tools voor het vaststellen van broeikasgasemissies. Het streven is ook dat het voor boeren behapbaar blijft; zoveel mogelijk gebruik maken van bedrijfsgegevens die al beschikbaar zijn dus.
Brede belangstelling
Het webinar trok veel belangstellenden uit de hele wereld en na afloop werden veel vragen gesteld. Dat geeft aan dat er behoefte is aan on-farm tools om de broeikasgasemissies op boerenbedrijven consistent, betrouwbaar en praktisch uitvoerbaar te bepalen.
‘De meeste rekentools zijn specifiek ontwikkeld voor één land’
In veel landen zijn er al initiatieven om dit te realiseren. Nieuw-Zeeland is hier al ver mee en wil de eigen referenties graag wereldwijd uitrollen. Deconinck wijst op de variatie in bedrijfssystemen tussen en binnen landen. ‘One size fits all’ is dus geen goed idee, vindt hij. In grote landen zoals de Verenigde Staten is de variatie binnen het land groot, onder meer vanwege variatie in klimaat. Maar ook in een klein land als Zwitserland zijn er grote verschillen tussen bedrijven in de bergen en bedrijven in de dalen.
“Van variatie kunnen we leren. Ierse melk heeft gemiddeld een CFP van bijna 1 kilo CO2 per kilo standaardmelk, maar de CFP varieert tussen 0,6 en 1,4 kilo. Dat betekent dat er ruimte is voor verbetering”, laat Deconinck zien.
Internationale handel
Retailers zullen steeds vaker informatie willen over de CFP van aan te kopen producten. Zij moeten hun scope 3-emissies reduceren en geven - als ze de keuze hebben - de voorkeur aan melk, vlees en eieren met een lagere CFP. Dan is het cruciaal dat de gerapporteerde CFP’s betrouwbaar zijn bepaald en onderling vergelijkbaar zijn. Uiteindelijk hebben de broeikasgasemissies die gepaard gaan met de productie in de agrofoodketen ook consequenties voor de internationale handel. Dit speelt vooral in de private sector, waar grote multinationals hun scope 3-emissies willen reduceren. Deconinck benadrukt dat wetenschappelijke onderbouwing, consistentie, transparantie, betrouwbaarheid en praktische toepasbaarheid de belangrijkste criteria zijn voor het beoordelen van on-farm emissietools.











